تبلیغات
بووژان - یارسان,آیین تجلی ذات ها از ازل تا ... /ڤیان
جمعه 23 اردیبهشت 1390

یارسان,آیین تجلی ذات ها از ازل تا ... /ڤیان

   نوشته شده توسط: زیر نظر شورای سردبیری "بوژان"    نوع مطلب :اجتماعی ،

یارسان,آیین تجلی ذات ها از ازل تا ...                                         

آیین یارسان که اهل حق نیز خوانده می شوند آیینی است که در خصوص خاستگاهش نظرات مختلفی ارایه گشته.بعضی آنرا دینی التقاطی می دانند که ترکیبی است از عقاید زرتشتی،مهرپرستی،مانوی،هندو،مزدکی و حتی مسیحی و کلیمی.برخی دیگر نیز آنرا فرقه ای می دانند که پس از اسلام ابداع گشته که نظرات در آیین مورد نیز متناقض است چرا که گاه گفته می شود یارسان یکی از شاخه های عرفان است که از مذهب تشیع(اثنی عشری جعفری)انشعاب یافته و گاه آنرا آیینی ساختگی می دانند که دربرابر اسلام قد علم کرده است.برخی نیز بدون توجه به اختلاف فاحش عقاید و حتی سال های تاسیس مذاهب و تنها به صرف مقدس شمردن علی (ع)در آیین یارسان،آنان را به اشتباه علی اللهی می خوانند.

به عقیده ی بسیاری از مردم یارسان ریشه ی آیین یاری به قبل از خلقت انسان،آسمان و زمین باز می گردد و"شرط و اقرار"یا اصول و ارکان این دین همزمان با آفرینش فرشتگان مقرب(هفت تن) به ثبت رسیده است و در واقع اساس این آیین را همان عهد و میثاق الستی وپیمان ازلی تشکیل می دهد که بدوا حضرت حق،آنرا با مقربین درگاهش منعقد کرده(بیاوبس ساج  ناری)و از همان موقع،این عقیده بصورت سر(راز) نزد پیامبران و اولیای الهی دست به دست گشته وهریک از انبیا،مراتبی از آیین یاری را با نام هایی مثل مهرپرستی،زرتشتی،بودایی و...به ارمغان آورده اند تا اینکه در قرن هفتم هجری،سلطان اسحاق(سحاک)مرتبه ی نهایی دین یاری را آشکار نموده است،به همین دلیل سلطان اسحاق را موسس مذهب یارسان می دانند.

سلطان اسحاق پسر شیخ عیسی و خاتون دایرک رمزبار در روستای"برزنجه"در"شهروز"از بخش حلبچه کردستان عراق متولد شده و سپس به روستای شیخان در منطقه اورامان ایران (از توابع پاوه دراستان کرمانشاه)مهاجرت نموده،تا آخر عمردرهمانجا بوده است.سلطان اسحاق مراسم شرط و اقرار یارانش به مفاد عقاید و آداب یاری را در کنار پلی بر روی رودخانه سیروان(شمال شرقی ناحیه گوران)منعقد کرد که بیاوبس(شرط و پیمان)پردیوری(در کردی اورامی به معنی این طرف پل)خوانده می شود."پردی ور"محل

بخش های زیر می باشد:

بارگه بارگه:دارای 72 بند که توسط72  پیر سروده شده است ودرباره ی فرود آمدن بارگاه ذات الهی و گردش ارواح فرشتگان در پیکره ی پیامبران و پادشاهان وسرداران ایران است.

هفتوانه:غالبا از قربانی و ادعیه وگشت و گذار ارواح در هفت طبقه آسمان وخلقت فرشتگان و برگزاری جم ها در روز ازل حکایت می کند.

گلیم وکول:به معنای گلیم به دوش وپشمینه پوش درباره ی مجاهدت های پیر بنیامین در مهاجرت به یمن است.

چهلتن:از آفرینش چهل تن از فرشتگان گزارش می دهد که در ازل برای رازداری آفریده شده اند و در قرن هشتم هجری در پیکره ی چهل تن تجلی کرده،مردم را به توحید دعوت کرده اند.

عابدین:شامل مناجات های عابدین جاف است که از احوال صالحان و گناهکاران پس از مرگ هم صحبت می کند.

نامه سرانجام:مربوط به آداب و مناسکی مثل برگزاری جم،جوز شکستن وسر سپردن است.نامگذاری کودک ،ازدواج،دعای غسل و تلقین میت نیز از مباحثی است که در این بخش جای گرفته.

اهل حق5 چیز رادر عرض هم مقدس میشمارند:

1-بیاوبس:اعم از ساج ناری و پردی وری.بیاوبس ساج ناری پیمانی است که در محضر خورشید بسته شده.

2-کلام:که به عقیده ی اهل حق شیره و جوهره ی بطون حقیقی کتب آسمانی است وکلام سایر بزرگان اهل حق.

3-جم و جمخانه:یعنی اجتماع و جماعت اهل حق برای عبادت و اذکار و اوراد اختصاصی.

4-آنجه در جمخانه به عنوان نذر است وطبق قانون اهل حق بر آن دعا خوانده شده است.

گفته میشود یارسان کسی است که به طی کردن مراحل مختلف شریعت،طریقت،معرفت و حقیقت اعتقاد دارد.شریعت را اطاعت بی چون و چرای آفریده از آفریدگار و طریقت را جستجو و تعیین راه و طریق برای نزدیکی انسان به خدا بیان کرده اند.معرفت،دوره ی عرفان و دوره ی بیزاری از خودخواهی و مادیات است و حقیقت که مرحله ی تکامل یافته تر خودشناسی و خدا شناسی است،مرحله ای است که در آن یارسان بقا را در فنا یا به گفته بودا درنیروانا می جوید.آیین یارسان برای هر کدام از این مراحل دوره ای تاریخی در نظر می گیرد و اعتقاد بر این است که تکامل جهان در این مراحل صورت می گیرد.مرحله شریعت،از زمان آدم تا محمد(ص)،طریقت از زمان علی (ع)تا شاه خوشین لرستانی که مانند عیسی(ع) از مادری باکره به دنیا آمده و ازاولین رهبران یارسان بوده که از آلات موسیقی(تنبور)برای بیان عرفانی و ذکر استفاده کرده است.مرحله ی معرفت،از زمان شاه خوشین تا سلطان اسحاق و حقیقت شامل زمان سلطان اسحاق به بعد می گردد.

ارکان مسلک اهل حق بر 4 چیز است:پاکی،راستی،نیستی،ردآ.

همان گونه که آمده:       یاری چوارچیون باوری وجا      راستی ونیستی,پاکی وردا

بنا به فلسفه یاری،خداوند برای تماس با بندگانش و هدایت آنها در هر دوره ای که لازم بداند همراه فرشتگان مقربش در جسم پاک ترین آفریده ی خود بر روی زمین ظاهر می شود(ذات مهمان). به گفته سرانجام ذاتش خالقی برگش بنه بو                                                                                    همچنین اهل حق معتقد به فلسفه ی دونادون یا تناسخ روح است که طبق آن هر انسان هزار و یک دون(جامه,جسم)را می پیماید.هدف از تبدیل این هزار جامه،فرصت دادن به روح برای رسیدن به کمال نهایی است.نظر برخی از اهل حق نیز برآن است که زندگی در هر جسمی بستگی به اعمال جسم قبلی دارد.                                                                                شرح تجلی ذات ها که بوسیله ی رنگبازی و رنگسازی خداوند صورت گرفته،درسرانجام آمده است.البته سرانجام شرح تاریخی حضور ذات مهمان نیست،شرح شفاهی و سینه به سینه ظهور ذات مهمان است و مثل تمام نوشته هایی که شفاهی به دست ما رسیده اند،آکنده از اسطوره و راز و رمزاست.در بیان هایی که مستقیم یا غیر مستقیم به معرفی ذات مهمان می پردازد,گوینده کلام در قالب یک یا چند بند کلام که هر بند با یک"مرمو"(به معنای می گوید)شروع می شود,اطلاعاتی در مورد1-معرفی ذات مهمان2-ذات ظهور کننده یا برانگیزاننده3-انگیزه یا علت ظهورمهمان ها را به ما می دهند.برای مثال در روایت سرانجام,هوشنگ ذات خداوندی دارد,ذات داود(یکی از هفت

مولام رنگ بازن او دارو صدرنگ رنگش مورو نه زیل کین وژنگ                                                     حال باز می گردیم به پیمان روز ازل یا الست*که عهدی است تکوینی مبنی بر:1-اقرار کردن به یگانگی خداوند گار 2-تجلی ذات خداوند(نمایاندن خود به یاران)در دوره های مختلف3-اینکه یکی از هفت تن که ماهیت دردارد(پیر بنیامین)وظیفه ی شناسایی و آفتابی کردن ذات خداوندگاررا عهده دار است.در دوره بعد از الست که سراندیل**نامیده شده است و خلقت آدم در این دوره صورت گرفته هفت تن به ترتیب در جبرییل،اسرافیل،میکاییل،عزراییل،زرمیر،خرکه و قنیاق تجلی می کنند.در کالبد آدم،ذات یا روان یکی از هفتوان به نام سید محمد گوره سوار جای می گیرد که هم ذات محمد(ص)است.آخرین دوره تجلی ذات خداوندگار دوره ی پردیور است که هفت تن به ترتیب در ذات پیربنیامین،داود،پیر موسی،مصطفی،رزبار،یادگار و شاه ابراهیم تجلی می کنند و هفتوان به ترتیب ذات سید محمد،سید ابوالفا،سید شهاب الدین،سید حبیب شاه،سید باویسی،سید میر وسید مصطفی را بر می انگیزند.گواهی ظهوراین ذات ها در"دیوان گوره"در دوره ی بارگه بارگه و دامیار(به معنای شرح ردیابی و چگونگی به دام انداختن ذات خداونگار توسط دامیارکه لقب فرشته شناسنده یا جبرییل است)مطابق گواهی سرانجام،ذات های هفت تن،هفتوان و... .حتی ذات خداوند گار نیز در قالب های ساخته شده در دوره ی سراندیل تجسم یافته اند،اما شناخت آن ها تنها پس از کشف و آفتابی کردن ذات خداوندگار توسط پیر بنیامین(جبرییل)امکان پذیر است.

ماهیت هفت تن از زرده گل است،اما بدان(دیوها)از سیاه گل(خاک سیاه)ساخته شده اند.درهمان ابتدای خلقت،ذات نیک در ذات هابیل(هم ذات با سیاووش,امام حسین,یادگارو...)جای می گیرد که به دست برادرش قابیل(هم ذات با شیرو,افراسیاب,شمرو...)که تجلی گر ذات بدی است کشته می شود. 

 خدا پرستی فرزندان آدم با پرستش خورشید،ماه،ستارگان وبت پرستی آغاز می شود.در کلام سرانجام گواهی داده می شود که بت و بتخانه نیز به خواست خداوندگاربنیان گرفته است.به عبارتی نخستین مرحله از پروسه پیدایی آیین یارسان در زمین از بت پرستی آغاز شده است وخداوند بت و بتخانه را نیز بدین خاطر آفرید که بداند چه کسی گمراه می شود،بنابراین اهل حق بر خلقت توامان اورمزد و اهریمن(زرد خاک ها و سیاه خاک ها)معتقدند.به واسطه ی این خلقت آنان ذات های اهریمنی و شیطانی را نیز خدایی می دانندچرا که وظیفه ی گمراهی کردن برعهده ی آن ها گماشته شده،پس به آن ها بد نمی گویند و تنها از این ذات ها دوری می جویند.این عقیده به همراه عقیده ای دیگر مبنی بر متصور نشدن آغاز و انجام برای و آنرا پایدار،قدیمی و جاودان دانستن در اهل حق از مهم ترین اندیشه هایی است که از آیین زروان در یارسان باقی مانده است.آیین زروان(به معنی خدای زمان

آیین مهر(میتراییسم)که در دوران پیش از زرتشت در ایران وجود داشته است،بر پایه پرستش مهر(خورشید)و خدایان دیگر بنیان نهاده شده.این آیین مرحله ی دیگری از پروسه ی پیدایی آیین یارسان است و هنوز بسیاری از باورهای این آیین درباورمردم یارسان دیده می شود.به عنوان مثال مطابق کلام سرانجام یکی از تجلی گاه های ذات خداوند،خورشید است.در آیین مهر،گاوی که میترا قربانی می کند،گاوی است که اورمزد،خدای بزرگ آفریده تا بدینوسیله فر ایزدی خود را به فرزندانش منتقل کند.در روایات و متون کهن ایرانی آمده است که میترا پس از قربانی کردن گاو از انجا که او ایزد لطف و رحمت است,سهم خود را از خون گاو(فراورمزدی)را به روی زمین می پاشد و از آن است که نوروز و رستاخیز طبیعت پدید می آید.درآیین یارسان نیز این قربانی مظهر یادگار(ساوا,قوچ قربانی ابراهیم و...)است که یاران به واسطه ی قربانی کردن و خوردن گوشت آن،نور(فرایزدی)می یابند.تقدس آتش و عدد هفت از دیگر باورهای آیین مهر و همچنین آیین زرتشت می باشد که در"سرانجام"ذات های برانگیزنده ی هفت آسمان،هفت طبقه زیرزمین،هفت ستون و...معرفی شده اند.آیین مهر،آیینی چند خدایی و زروان مبتنی بر تاثیر توامان دو خدا یا دو نیروی نیک و بد است.بنابراین می توان گفت نخستین پیامبری که در ایران انسان ها را به پرستش خدای یکتا دعوت کرد،زرتشت بود که ظهورش از اساسی ترین مراحل آیین یارسان است.               دریشت نوزدهم اوستا که موسوم به زامیاد یا کیان شیت است,اغلب از فر کیانی سخن رفته.فرکیانی,نیروی معنوی و قابل ستایش و جزء جدایی نا پذیروجود اهورامزد است که در پرتو آن،آفرینش را درکمال زیبایی پدید آورد.این نیرو به همه ی ایزدان،شاپسندان،شهریاران،بزرگان و پارسایان متعلق است.در سرانجام"دیوان گه وره"ذات مهمانانی چون حضرت علی،شاه فضل،شاه خوشین،بابا ناووس،بهلول،سلطان اسحاق و پیامبرانی چون حضرت زرتشت،حضرت موسی،حضرت عیسی،حضرت محمد(ص)و...وشاه-پیامبرانی چون حضرت نوح،ابراهیم، سلیمان و...و شاهانی مثل کیومرث، هوشنگ،جمشید،فریدون،ایرج و...و پهلوانانی مثل رستم،سهراب،گودرز،کاوه آهنگرو...همچنین دانشمندانی چون ، جالینوس،افلاطون،سقراط،ارسطوو...وشاعران و عارفی مثل فردوسی، حافظ،مولانا،شمس،بابا طاهرعریان،شاه نعمت الله ولی و... دارای ذات یا فر ایزدی بوده اند که هر یک از این ذات مهمان ها به واسطه تجلی ذات خداوندگاریا هفت تن،هفتوان و...برانگیخته شده اند.

در مورد مراسم مذهبی اهل یارسان لازم است گفته شود که نماز مخصوص اهل حق,اوراد واذکار خاصی است که در جمخانه انجام می گیرد و به صورت مخفی وجلی و روزی 5بار است.اما اغلب یاری ها نیاز را جایگزین نماز دانسته و شرکت 1بار درهفته رادر جمع های ذکر کافی می دانند.روزه آن ها هم 3روز متوالی به نیت"روزه مرنوی"(به معنی غار نو)است

هفت فرشته ای هستند که از گوهر آفریدگارساخته شده اند.

"سکه ثابتی مهر و ماه             شهادتی رموز راستگو رهنما"

از مسایلی که در یارسان بیشتراز طلاق نکوهش شده،تعدد زوجات است.دستورات و قوانین یارسان به هیچ وجه نمی پذیرد که مردی علاوه بر همسرش،زنی دیگر داشته باشد.همچنین از دید آیین یارسان در مسئله ی ارث و میراث،زن و مرد حق یکسانی را دارا هستند.لازم است بدانیم که بالغ بر 4 میلیون یارسانی در دنیا زندگی می کنند که 2.5 میلیون آنها در غرب ایران ساکن هستند.در پایان به قول اهل حقی ها:

  اول و آخر یار

یارسان:بنا به قولی مخفف یارستان و به معنای یاران سرسپردگان حق است. به قولی دیگر مرکب از دو کلمه ی یار(به معنای دوست وصحابه)وسان(به معنای پادشاه و سلطان)

*الست:به معنای "آیا نیستم من"تعبیری است از آیه172 سوره اعراف.عبارت است از پیمانی که در زمان ازلی و آغازین یا زمان اساطیری بته شده و کمال آدمی در گرو تحقق بخشیدن به این پیمان ازلی قرار داده شده است.انسان در اثر هبوط درعالم کثرات و جهان فرودین این پیمان را از یاد برده است.

**سراندیل:در فرهنگ دهخدا سراندیل و یا سراندیب نام کوه مشهوری معنا شده است که آدم صفی علیه السلام از بهشت بدانجا فرود آمده و نقش قدم او در آنجا هست.

منابع:

1-نامه سرانجام

2-آیین یارسان در ارتباط با ادیان باستانی ایران با تاکید برمیترائیسم،بهمن بهرامی،پایان نامه کارشناسی ارشد علوم اجتماعی و مردم شناسی،دانشگاه تهران

3-دیوان گوره،گرد آورنده:سید محمد حسینی،انتشارات باغ نی،1383

4-فرهنگ اساطیر و اشارات داستانی در ادبیات فارسی،محمد جعفر یا حقی، انتشارات سروش،1369

5-برهان الحق،نور علی الهی,تهران


برچسب ها: یارسان ، آیین تجلی ذات ها از ازل تا ... /ڤیان ،