تبلیغات
بووژان - پێناسه‌ی ئه‌فسانه‌ی کوردی/ سوومه یه مه حموودی

پێناسه‌ی ئه‌فسانه‌ی کوردی

چه‌مکی ئه‌فسانه‌: ئه‌مڕۆ له‌ جیهان‌دا ئه‌فسانه‌ گرنگی‌یه‌کی زۆری پێ‌ده‌درێ و لێکۆڵینه‌وه‌ی زۆری له‌سه‌ر ده‌کرێ((ده‌قه‌کانی ئه‌فسانه‌)) به‌ شێوه‌ی زانستی و به‌ زۆر ڕێگا کۆده‌کرێته‌وه‌. هه‌ر ئه‌م گرنگی پێدانه‌شه‌ بووه‌ته‌ هۆی ئه‌وه‌ی که‌ زۆر((ڕێباز))و ((قوتابخانه‌))ی جیا جیا له‌م نێوه‌نده‌ سه‌ر هه‌ڵبده‌ن‌و زۆر که‌سیش له‌ مه‌دانی ئه‌فسانه‌ ناسی‌دا ناو په‌یدا بکه‌ن ئه‌وه‌ له‌و کاتی‌دا چه‌ند نه‌ته‌وه‌ پێشکه‌وتووه‌کان‌و ده‌زگا تایبه‌تییه‌کانی جیهان گرنگی به‌ ئه‌فسانه‌ ده‌ده‌ن‌و لێکۆڵینه‌وه‌ له‌ باره‌ی ئه‌فسانه‌ ده‌خه‌نه‌ به‌رده‌ست، ده‌بینین هێنده‌ش ((کورد)) له‌م مه‌یدانه‌ هه‌ژاره‌و له‌ جیهانی ئه‌فسانه‌ی کوردی‌دا کارێکی زۆر ماوه‌ و نه‌کراوه‌سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی که‌ هه‌موو لایه‌ک چ بییانییه‌کان به‌تایبه‌ت ئه‌وانه‌ی لێکۆڵینه‌وه‌ و نووسینیان له‌ باره‌ جیاجیاکانی ژیانی کورده‌وه‌ پێشکێش کردووه‌ چ لێکۆڵه‌ره‌وه‌ و نووسه‌رانی کورد خۆمان له‌وه‌‌دا یێک ڕایان هه‌یه‌، ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌ که‌ کورد خاوه‌نی فۆلکلۆرێکی ده‌وڵه‌مه‌نده‌، به‌ تایبه‌تی ئه‌فسانه‌ی کوردی ئه‌فسانییه‌کی کۆنه‌ و تایبه‌تمه‌ندیی خۆی هه‌یه‌.

جۆره‌کانی ئه‌فسانی: هه‌ر چه‌ند لێکۆڵینه‌وه‌ی کوردی گرینگییه‌کی به‌ر چاوی به‌ ئه‌فسانه‌ نه‌داوه‌، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ش‌دا چه‌ند نووسه‌رێکی کورد باسی جۆره‌کانی ئه‌فسانه‌یان کردووه‌له‌گه‌ڵ باسی(جۆره‌کانی حیکایه‌ت) باسی ئه‌فسانه‌ و جۆره‌کانی ئه‌فسانه‌شیان کردووه‌. عه‌لی جه‌زیری له‌ باره‌ی به‌شی حیکایه‌تی کورده‌واری ده‌نووسێ؛ له‌ کۆمه‌ڵی کورده‌واریمان، حیکایه‌ت جۆرێک بوو له‌ جۆره‌کانی ده‌ربڕین و پێشکه‌وتن و به‌رده‌وامی بۆیه‌ زۆر جۆر حیکایه‌ت په‌یدا بوو، گرینگ‌ترینیان حیکایه‌تی خوڕافی، حیکایه‌تی ئاژه‌ڵی هێمایی، حیکایه‌تی ئه‌فسانه‌یی، حیکایه‌تی کۆمه‌ڵایه‌تی، حیکایه‌تی مه‌سه‌ل و مه‌ته‌ڵ، حیکایه‌تی په‌ندوهیما، حیکایه‌تی سه‌یر و مه‌لامه‌زبوورانه‌ و حیکایه‌تی پاڵه‌وانییه‌تی. که‌ له‌ خوێندنه‌وه‌ و لێکۆڵینه‌وه‌ی عه‌لی جه‌زیری که‌ له‌ هه‌ر جۆره‌ حیکایه‌ت ته‌نیا یێک جۆریان به‌ ئه‌فسانه‌ ده‌زانێ.

 ڕۆژهه‌ڵت‌ناسان وه‌ک (مار) ، (نیکیتین)، (مینۆرسکی) ، (سیمۆنۆف) ، (لیچۆفسکی) ، (لاسکۆ) ، (شیمۆئێل) و (ئه‌بوویان)؛ لێکۆڵینه‌وه‌یان له‌ تان‌و پۆی ئه‌فسانه‌کان‌دا، به‌ هه‌وێنی سه‌ره‌کیی ڕوونکردنه‌وه‌ی باوه‌ڕه‌کان‌و ئایینه‌ کۆنه‌کانی کورد ده‌زانن. به‌ر پڕوای ئه‌و زانایانه‌، مار، دێو،

له‌ڕوانگه‌ی فه‌لسه‌فییه‌وه‌ ده‌توانین ئه‌فسانه‌ وه‌کوو بنه‌مایه‌ک، له‌ هه‌ڵسه‌نگاندنی شێوه‌ی بیر و عه‌قڵییه‌تی مرۆڤه‌کانی ڕابردوو بزانین له‌ ئه‌فسانه‌کانی یۆنانی کۆن‌دا زۆرێک له‌ دیارده‌ سوروشتییه‌کان و ناسوروشتییه‌کان خوداوه‌ندانێک هه‌ن، وه‌کوو خوای جوانی – خوای هونه‌ر – خوای باران – خوای شه‌ڕ – خوای زه‌ریاکان و...جێی سه‌رنجه‌ که‌ وێکچوونێکی تایبه‌ت له‌ نێو ئه‌فسانه‌ی کوردی‌و یۆنانی به‌ر چاو ئه‌که‌وێت که‌ ئه‌و وێک‌چوونه‌ له‌ سه‌ر بنه‌مای سه‌رکه‌وتنی یێک‌جاری کاراکته‌ری سه‌ره‌کی که‌ زۆربه‌یان جنسی ئاده‌می زادن، هه‌یه‌. ده‌توانین باسی ئه‌و خاڵی تایبه‌تییانه‌ بکه‌ین که‌ ئه‌فسانه‌ی کوردی له‌ ئه‌فسانه‌یه‌کانی تر جیا ده‌کاته‌وه‌ چون له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی زۆر خاڵ هه‌یه‌، که‌ ئه‌فسانه‌ی گه‌لان پێک‌ده‌به‌ستێته‌وه‌، هه‌ر نه‌ته‌وه‌یێک ده‌توانێ تایبه‌تمه‌ندیی خۆی دیاری بکات. کوردیش نه‌ته‌وه‌یێکی کۆنه‌ که‌ له‌ سه‌رزه‌مینێکی فراوان‌و ده‌وڵه‌مه‌ند دا

شێوه‌زاره‌کانی زمانی کوردی ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ ئه‌فسانه‌یێکی کوردی‌یه‌ ئه‌گه‌ر چی هه‌مان ئه‌فسانه‌ له‌ نێو نه‌ته‌وه‌کانی‌تردا به‌ زمانی خۆیان بیگێڕنه‌وه‌، ئه‌م وێک‌چوونه‌ ده‌چێته‌ خانه‌ی به‌راوه‌ردی، وه‌ک ئه‌فسانه‌ی خدری زینده‌ و ئه‌سکه‌نده‌ر و لافاو و...

پبه‌ پێی به‌ڵگه‌نامه‌کانی مێژوویی که‌ له‌ ئه‌شکه‌وته‌کانی وه‌ک شانه‌ده‌ر و کونجی قومری و... هه‌روه‌ها زۆر شوێنه‌واری تر وه‌ک زه‌ڤی‌یا چه‌مێ و حه‌سه‌ن که‌یف و... دۆزراونه‌ته‌وه‌‌و زانایانیش لێکۆڵینه‌وه‌یان له‌ سه‌ر کردووه‌ و به‌وه‌ گه‌ییشتوون که‌ کوردستان ئارشیڤێکی نایابی پاراستنی شوێنه‌وار و شارستانی‌و مێژوویی مرۆڤایه‌تیه‌

که‌وابوو ئه‌گه‌ر کوردستان لانکی مرۆڤایه‌تی بێ‌و ئه‌گه‌ر کۆگای ئایینه‌کان بێ! ئه‌دی چۆن جێگای سه‌رهه‌ڵدانی یێکه‌م ئه‌فسانه‌ نییه‌؟!

ئه‌فسانه‌ی سوومێرییه‌کان: سوومێرییه‌کان خاوه‌نی کۆن‌ترین‌و گرنگ‌ترین شارستانییه‌تن، نه‌ک هه‌ر له‌ نێوان دو ئاوان و ڕۆژهه‌ڵاتیش به‌ تایبه‌تی، به‌ڵکوو له‌ سه‌ر ئاستی هه‌موو جیهان. که‌ به‌ وردبوونه‌وه‌ له‌ مێژوو لێکۆڵینه‌وه‌کان، بگه‌ینه‌ ئه‌وه‌ که‌ بڵێین: سوومێرییه‌کان هێنده‌ی له‌ کورد نێزیکن، له‌ هیچ نه‌ته‌وه‌یێکی تر نێزیک نین. له‌ سه‌ر قسه‌ی (سمۆئیل نووح که‌ریم) ئه‌فسانه‌ی سوومێرییه‌کان کۆن‌ترین نموونه‌ی وێژه‌ی دۆزراوه‌یه‌. تا ئێستا ئه‌م کۆن‌ترین ئه‌فسانه‌ش به‌شێکه‌ که‌ له‌و میراته‌ی که‌ له‌‌ سوومێرییه‌کانه‌وه‌ ده‌که‌وێ. ده‌توانین بڵێین ئه‌فسانه‌ سوومێرییه‌کان به‌شێک له‌ ئه‌فسانه‌ی ئه‌مڕۆی کورد پێک دێنێ. هه‌رچه‌ند کۆنیی ئه‌فسانه‌ی کوردی، له‌گه‌ڵ کۆنیی ژیانی مرۆڤی کورده‌ به‌ مرۆڤ‌و خاکه‌وه‌، ماوه‌ته‌وه‌ بڵێین: که‌ مێژووی ئه‌فسانه‌ی سوومێرییه‌کان، به‌شێکی گرینگ له‌ مێژووی ئه‌فسانه‌ی کورد پێک دێنێ‌و هه‌روه‌ها ده‌قی ئه‌فسانه‌ی سوومێریش به‌شێک له‌ ده‌قه‌کانی ئه‌فسانه‌ی کوردی‌یه‌.

سه‌رچاوه‌کان:

1:پژوهشی در فلکلور کوردی (پرفسور عزالدین مصطفی رسول)

2:گه‌ڕان به‌ دوای نه‌مری دا ( مه‌ولوود ئبڕاهیم حه‌سه‌ن)

3:به‌راوه‌ردی 10 ئه‌فسانه‌ و چیرۆکی میللی (سه‌لام مه‌نی)

4:مرن له‌ ئیزه‌دییان (علۆ شێخ خه‌له‌ف)


برچسب ها: پێناسه‌ی ئه‌فسانه‌ی کوردی ،