تبلیغات
بووژان - گذری برموسیقی و آهنگ کوردی/ذکریا اسماعیلی
پنجشنبه 22 اردیبهشت 1390

گذری برموسیقی و آهنگ کوردی/ذکریا اسماعیلی

   نوشته شده توسط: زیر نظر شورای سردبیری "بوژان"    نوع مطلب :فرهنگی ،

گذری برموسیقی و آهنگ کوردی

سیر تاریخی روند شکل گرفتن شخصیت اجتماعی بشر و پذیرش یک واقعیت اجتماعی جاری بنام مدنیت خواستگاه انسان برای تعامل با هم نوع است. با شکل گیری مدنیت و تولد ملل مختلف نحوه آشنایی ملت ها با آداب فرهنگ و ادبیات ملل دیگر و مواجه باآن جهت برقراری ارتباطی بر مبنای خواست های اقتصادی فرهنگی و سیاسی درخور پیدایش شیوه ی خاصی از ارتباط شکل موسیقی بود.

این پدیده محدودیت های خودساخته بشر مانند زبان رااز بین می برد و در یک فضای گسترده برای آرمان های یک جامعه انسانی به کار برده می شود. در طی ادوار گوناگون موسیقی خود را در حوزه های مختلف دینی، سیاسی ، ناسیونالیستی ( حماسی) رمانتیک و ... جلوه داده و متناسب با نیازهای زمان نگرش جدیدی به بعد به ادراکی زندگی بشر بخشیده است. در این بین هدف ما بررسی نحوه تاثیرپذیری ملت کورد از موسیقی و همچنین مطالعه سیر تاریخی موسیقی آهنگ کوردی و بررسی چالش های موسیقی معاصر کوردی برای شناخت زیرساختها برای خلق ایده های بعدی جهت هرچه غنی تر شدن آینده موسیقی کوردی است.

جهت شناخت موسیقی کوردی آن را در سه بخش موسیقی کهن،موسیقی با تاثیرپذیری از دین  و موسیقی لیریک واکاوی می کنیم.

موسیقی کهن: انسان از ابتدا صدا و آهنگ را برای برقراری ارتباط استفاده کرد و پس از آن آلات موسیقی را کشف و بکار گرفت. مشاهدات تاریخی نشان می دهد که نخستین تمدن های بشری مانند اکدی ، ایلامی و آشوری ها درمنطقه جزیره (که بخشی از کوردستان امروزی است)اولین آلات موسیقی را ساخته و در مراسمات مذهبی و جشن ها تدفین مردگان وجنگ ها و نواختن آهنگ های مختلف سیر تاریخی موسیقی را رقم زدند.

یافته های تاریخی حاکی از آن است که تعدادی از آلات موسیقی قبل از میلاد و در زمان حکومت های خوری و ماد ساخته شده اند. شهرزاد قاسم (در کتاب دراسات فی الموسیقی ص 98 )به این نکته اشاره میکند که عود و ساز در این دوره و در منطقه وان کوردستان ساخته شده اند.

موسیقی کوردی با تاثیر پذیریفتن از دین: موسیقی کوردی در وهله ی اول برساخته از دین و اعتقاد خدا پرستی مردم  کوردستان بوده است البته در اروپا  نیز به همان طریق و با اوج گرفتن دین مسیحیت موسیقی فرصت ظهور پیدا کرد تا جایی که در طی قرون وسطی و طی حاکمیت کلیسا موسیقی مانند فلسفه قانون و علم رواج داشت و کلیه مراسمات آئین کلیسا با نواختن. موسیقی برگزار می شد. موسیقیدانها معتقدند که ساختار پیانو نیز برگرفته از جایگاه موسیقی در کلیسای مصیحیت است.

در کوردستان نیزم موسیقی از طریق کتاب مقدس زردشت پیامبر کورد که هم دوران با حکومت مادها بود شروع به ترقی کرد (گاتا یا گاث) که همان آیات کتاب اوستای زردشت بود توسط مغ های زردشتی در مراسمات مذهبی همراه با نواختن موسیقی خاص خوانده می شد که امروزه نیز این واژه بصورت اصطلاح (بانگ دان) در موکریان،بادینان وهولیر (اربیل) باقی مانده است.

هرودوت تاریخ نویس جنگاور یونانی در مورد شیوه قربانی کردن مادها می نویسدکه مغ ها ی زردشتی رهبری مراسم قربانی کردن را عهده دار بودن و سروده های خاصی را همراه با موسیقی می خواندند ( هاشم رضایی. تاریخ مطالعات دین های ایرانی . انتشارات بهجتی ). بعد از زوال امپراطوری ماد هخامنشیان بر همان آئین زردشت مانند و زبان کوردی اوستایی و موسیقی پرورش یافته بوسیله دین زردشت را شکوفا کردند بعد از شکست سلسله ساسانی و اسلام آوردن ایرانیان کوردها اصالت موسیقی خود را حفظ کردند که امروز نیز آهنگهای جمعی کوردها ی اهل حقی (سرودهای یارسان)و کوردهای ایزدی نشات گرفته از همان موسیقی وآهنگ های اصیل زردشتی است.

مطالعه ادیان این واقعیت

آلات موسیقی اعراب وارد کوردستان شد ولی به دلیلی نا هماهنگی موجود بین طبیعت و سرشت مردم کوردستان با طبع مردم بادیه نشین عرب آلات موسیقی عرب نقش کمرنگی بر تابلوی موسیقی کوردستان به جا نهاد ولی جای تاسف است که این نفوذ باعث شد که بعدها وسایل موسیقی که با ادله تاریخی ثابت شده از کوردستان و منطقه جزیره سر بر آوردند مارک عربی خوردند و بنام عرب ها ثبت شود .                                                نکته جالب در بررسی تاثیرپذیری موسیقی کوردهای زردشتی از اسلام اینجاست که آیین اسلام نیز مانند زردشت ارزشی ویژه برای موسیقی و هنر نواختن قائل بود. بنابرین بواسطه وحدت دینی موحیات هماهنگی بیشتری بین موسیقی نقاط مختلف جغرافیایی کردستان فراهم شد به گونه ای که موسیقی کوردی در دوران اسلام ماهیت یک پارچه و واحدی را پیدا کرد.                                            موسیقی لیریک : این بخش از موسیقی کوردی از حس رمانتیکی  نشات گرفت و در ادامه رنگ و بوی ناسیونالیستی (ملی گرایی) به خود گرفت. شایان ذکر است که موسیقی بر گرفته از دین با موسیقی لیریک هیچ تضادی ندارد و در ادوار مختلف دو عنصر لیریک و دینی موسیقی کوردی در کنار هم نواخته شده اند موسیقی لیریک ( رمانتیک، ناسیونالیستی) در کوردستان در زمان امرای سلسله ایوبی رونق زیادی داشت ولی در اویل قرن نوزدهم اصلاحات زیادی در تعاملات اجتماعی سیاسی و مدنی کوردها به واسطه ایجاد ارتباطات کوردها با اروپا ایجاد شد. همچنین پیشرفت در زمینه های آموزشی و پرورشی و بازرگانی و سرانجام شکل گرفتن افکار ناسیونالیستی در بین کوردها باعث شد که احساسات  لیریک ، نوستالوژی(دلتنگی برای وطن) و همچنین احساس رمانتیک در موسیقی و آهنگ کوردها به شکلی تازه ظهور کنند این روند ادامه پیدا کرد تا اینکه در اواخر قرن نوزدهم موسیقی لیریک ابزاری برای ابراز خواستهای سیاسی تبدیل شد در اوایل قرن بیستم بیشتر کشورهای غربی سرودی به عنوان سرود ملی خود برگزیدند و در اواخر قرن بیستم با اوج گرفتن ناسیونالیسم کوردی ، کوردها نیز به فکر انتخاب سرود ملی افتادند. این عوامل باعث شد تا در اواخر قرن بیستم نقش موسیقی دینی در بین کوردها کم رنگ تر شود و موسیقی لیریک در (رومانسی و ناسیونالیستی) نقش پر رنگ تری در کردستان پیدا کنند.           همچنان که اشاره شد از اواخر قرن بیستم موسیقی لیریک بشدت در بین مردم کورد جا باز کرد در این زمینه شاهد پیشرفت های شایانی در مورسیقی کوردی بودیم ولی این روند بر خلاف سیر حرکت موسیقی جهان در قرن بیست و یک نیز تا به امروز ادامه داشته است. واکاوی بیشتر موضوع نمایانگر این واقعیت است که شاخصه های فرهنگی اجتماعی و سیاسی مردم کورد در منطقه بکلی تغییر کرده و نگرش رمانسی موسیقی لیریک و دیگر خواستگاه اصلی و مردم کورد نیست و موسیقی معاصر کوردی به نگرشی نو در زمینه فعالیت خود دارد

لودویک فان بتهون ( بن 1770- نینا 1827) آهنگ ساز معروف آلمانی در دوران فعالیت خود در عرصه موسیقی به این دگرگونی در تغییر نگرش مردم آلمان رسید و به این ترتیب موسیقی را به میان مردم و عموم تزریق کرد و با بهره گیری از موزیک ملی با رنگ و بوی مشکلات اجتماعی شیوه تازه ای را بنیان نهاد.

رئالیزم موسیقی در افکار بتهون باعث شد تا دیگر پرنده آسمان آبی ابر چشمه و دیگر صوور طبیعت در مورسیقی بتهون جایی نداشته باشد و بجای آن رخسار انسانی در اجتماع و مشکلات سیاسی و فرهنگی عامه مردم تجلی کند. دراما یا دراماتیک بودن موسیقی بتهون از آنجا شکل گرفت که رئالیزم موسیقی بتهون بر اساس درام مبارزه و درک تراژدی زندگی مدرن در همه ابعاد بود.

 لازم به ذکر است که ریتم زندگی نو در کردستان و صداهای امروزی عصر ما باید به جمله های موسیقی مدرن ترجمه شود صداهایی که در زندگی مدرن شنیده می شوند و موسیقی را شکل می دهند باید بنیان گر شاخصه های زندگی مدرن باشند نه زندگی دوران کلاسیک.

 در این عصر دیگر زمان انفعال برای موسیقی کوردی و موسیقی دان کورد به پایان رسیده و بجای آنکه در چارچوبهای لیریک رومانسی محصول گردد صدای غرش تانکها ، لشکرکشی ها و هواپیمایی های جنگی صدای گریه زنان کودکان انفال شده کوردستان،صدای وحشتناک آمبولانسها، صدای هلیکوپتر ها و صدای انفجار مین ها ، توپ باران ها و ...صدای خفه خودسوزی زنان ، صدای شیهه در زمان مستی اسب ها در قالب موسیقی مدرن کورد بگنجاند.

متن موسیقی مدرن از این جملات تشکیل شده نه صدای گل و بلبل و پروانه و ... این در حالیست که هنرمندان لیریک کورد تا به حال از آن غافل مانده اند. روی این سخن با تمام شاعران نویسندگان - نگارگران - سینما گران و مجسمه سازان بویژه موسیقی دانان معاصر است تا بجای اینکه در گذشته سیر کنند و به حالت انفعال در آینه با درک واقعیات در گستره ی زمانی آینده ای قابل درک با هویت و موجودیت خود را به تصویر کشند.                                                     

   منابع

         1.تاریخچه موسیقی و آهنگ کوردی (فرهاد پیربال)

         2. دنیای موسیقی به سبک بتهوون (انتشارات قلم)       

 


برچسب ها: ذکریا اسماعیلی ، گذری برموسیقی و آهنگ کوردی ،