تبلیغات
بووژان - شێعر و هه لبه ستی هایکۆ/موسته فا به یگی له ئیلام/و.بۆ سه‌ر سۆرانی :کاک سه‌یوان ئیلامی

شێعر و هه لبه ستی هایکۆ

هایکۆ ئه ویندارانه ترین و کورترین هه لبه سته که له وێژه ی ژاپۆنی وه هه روها ئه مڕویی جێهانه .

ئه و جۆر شێعرانه دا پتر و زۆرتر له 17 بڕگه و له 3 رێز و دێر ده نووسریته وه .

هاێکو خاوه نی دوو تایبه تمه ندی دیارێ لیکراوه که برێتین له :

Kigo _1( نیشانه ی وه ڕزی )

2_ kireji ( سه ر به خۆیی مانایی هه ر تاکانه )

له گه ڵ هه ندێک گیهه ڤ و به خشین له نیۆانی هاێکو و شیعر ی سێ خشتی کوردی ده بینێن که له ڕوانگه ی قه باره و کێشی بڕگه دا " وێکچوونی و مانایشی سه ره نج راکێشی هه یه تی . به ڵام گه رنگترین خاڵی جیاۆازیه تی ئه وه له شیۆه ی واته و ناوه رۆکی هاێکو ده بێ .

 

هه ر کو جارێ؛ ته دِوینم

ئاه و نالان ، دِ کشینم

نه دِ مرم , نه دِمینم

کورتبڕی / ئاسایی / وێنه کشی و هه روها باێه خ پێدان به دیاردیه کانی به ری ده سته وه له تایبه تمه ندیه کانی ناۆه ندی هه لبه ستی هاێکو ده ژمیردری. ئه و جۆره هه لبه سته خاوه نی کێشی سه ر به عرووزه وه و/ سه ڕوا و واته نیه به ڵام چالاکیکی تازه یه که هه نگاو له ده شتی بیرو بروایه تی و فه لسه فه و عیرفان دا ده نین بی ئه وه که پێداوێستی به پارچه هه لبه ست و هاوێنه گوتن بی .

(( رولان بارت)) له کتێوی( ئیمپراتوری نیشانه کان ) ده کوتری:

{هاێکو خاوه نی تایبه تمه ندیکی وێنه ی تاپۆ و قه ره . هه رکه سیک وایی ده زانی که ده توانی به سانایی و ئاسایی هه لبه سته کانی دیکه وه هاوێنه ی ئه و هه لم بیبه ستی به ڵام قه د قه د ناتوانی }.

هاێکو به راستی به ڕه و پیش تر و سه رسۆرمان تر له ره وتی وێژه که ده لاقه و ده رگایکه له ئاستێ فیربوون و هێنبوون/ دیتن / تاوتووی و تیگه ێشتنی دونێای ده ورو به ره وه .

 هیوا ده چیته وه که دووپاتی ساوکه کانی هاووێنه له هونه ر و وێژه ی کوردی ئاسۆیکی روون له پێشی

سه رکه وتنی هونه ره ی سه رده می ئێمه دا بکاته وه و هه روها هۆنه ر زانانی ئێمه له هه موو بۆاره کانی ڕاسته قینه ئه مڕویه تی کومه ڵگا په سه ند بکه ن که لانیکه م ماوه یه ک وه دڕه نگه له ژیانی ئێمه به شێوه ی روون به رێوه ده چی .

له گه ڵ گۆاستنه وه ی ژیار جه ماۆه ری کۆمه ڵگا و گۆرینی پێداویستی خه لکی ولاته کان ده بێ هۆنه رزانانی کورد بی مه ته رسێ له ره خنه و ره خنه گری به رهه میکی شایانی بێسه ره کانی ئه مڕویی به چاوان بیخه ن . چون ئه گه ر وابیت و ئه و رووداوه جێ به جێ بکری بی گۆمان هه م هه ستێار تووشی که ۆانه ی دووپاتی و لاسایی نابێته وه و هه م توونیه تی بێسه ره کانی ئه مڕویی دا که ئاواتی سێر کردنی به رهه مه کانی به ره و پێش چوونی ئه مڕویین / تێڕاو ده بن .

مامۆستا موسته فا به یگی له شاڕی ئیلام یه که مین که سێک بوو که له م رێگادا هه نگاوی گه ش شایانی ڕێزلینان هه لداوه . مامۆستای نێوبراو به ره وتی ژێهاتانه و لێزانانه بزۆتنه وه یه ک تازه له وێژه ی کوردی به تایبه ت کوردی که لهوری و له کی (ئیلامی ) ده ستی پێکردوه . ئه و هه ستێاره مه زنه ئاسۆی رووناکی داهاتووی فه رهه نگ و هه لبه ستی کوردی به شێوه ی شاره زاییانه دا هه ڵده سوڕیته وه .

ئێستا ش چه ند به رهه میکی نۆی له مامۆستا موسته فا به یگی که به زاراوه ی کوردی ئیلامی کوتوه پیش که شی خۆینده وارانی هێژا و به ڕێز ده که م :

 

1_بومبی تووقیا

ماڵێ رمیا

کانی ئاوێ تووقیا

باخێ وشکێ ( رمیا= رووخا)

4____ 2_ نه ؛ ئاسیاییم

نه ؛ ئافریقاییم

نه ؛ئامیرکاییم

نه ؛ ئورووپایی ...

((ئه ز ))

ژه هووزی دڵم

_____________________

3_ که له مه ێ که فت

که له مه ێ تر که فت

که له مه ێ تره کیش

که لێ که فت

ده دونێا (که له مه = کاره سات)

(که ڵی = بوشایی)

________________________________

ئه و ده لوولووبی

تو ده مێدیا

مه ده ئاڵامتو

ئاڵام ؛ بێ سنوور

ئاوات ؛ بێ ولات

( ئاڵامتو=نیشتمانی خور نێوی کونینه ی ئه مپراتوریی ئیلامی کونه )

(ئالام = نێوی کونه ی شاڕی ئیلام )

 

 

5_ روژێ دێای

روژێ د چوو

ساڵێ دێاێ

ساڵێ د چوو

ئه ر ؛ تو بێاێت

شعره کوانه ێله م

نووه و دِون. ( بێاێت = تو بێاێ )

( دون = ده بن )

_______________________________

 

هه لبه ست = مامۆستا موسته فا به یگی له ئیلام

وه ڕگیران به زمانی کوردی و ناردن = سه یوان ئیلامی


برچسب ها: شێعر و هه لبه ستی هایکۆ/موسته فا به یگی له ئیلام/و.بۆ سه‌ر سۆرانی :کاک سه‌یوان ئیلامی ،