تبلیغات
بووژان - نافرمانی مدنی / رحمان محمود حسن
شنبه 24 اردیبهشت 1390

نافرمانی مدنی / رحمان محمود حسن

   نوشته شده توسط: زیر نظر شورای سردبیری "بوژان"    نوع مطلب :تاریخی ،

نافرمانی مدنی / رحمان محمود حسن

در گذر تاریخ همواره حاکم و نظام حاکمیت از امیدهای یک ملت برای بالندگی و به اوج رسیدن متولد شده است. جامعه شناسی سیاسی از نقطه نظر حکومتی این واقعیت را اثبات می کند که با میل کردن حکومتها به سوی نظام های خودکامه ، ملت زمینه بازیابی آرمان های خود را در سقوط خودکامگان می بیند. شیوه های متفاوتی را تجربه می کند و از آنها جهت رسیدن به آرمانهای نو  به کار می گیرد.

جوامع بشری همواره برای مبارزه با استبداد از طرق مختلف اما در یک خط فکری حرکت کرده اند ایده های تازه و خلق افکار آرمان گرایانه همواره در یک خط فکری برای مکانیزم اثر جنبش یک ملت بر حاکمیت بوده است تئوری های مختلف فکری طرح شده توسط تئوریسین های اپوزیسیون نظام حاکم اثرات خاصی بر روند تکوینی جامع پذیری تک تک اعضاء یک ملت دارند و تلنگر یک جنبش اجتماعی را وارد می کنند.

تئوریسین ها با توجه به شرایط زمانی و با توجه به فعالیت فضای سیاسی و اجتماعی حاکم بر جامعه تئوری خود را ارائه می دهد. یک تئوریسین می تواند تئوری خود را در قالب احزاب اپوزیسیون ، شورش ، اغتشاش ، کودتا، براندازی نرم، اعتراضات سراسری و نافرمانی مدنی و غیره پی ریزی کند.

در تئوری فعالیت احزاب اپوزیسیون ، این احزاب می تواند با حمایت مردم در انتخابات آزاد قدرت سیاسی اجرایی دولت را به نفع خواست های مردم در دست بگیرد. همچنین در تئوری شورش – اعتراضات سراسری – جنبش های رادیکال و کودتا معمولا هدف اپوزیسیون براندازی و تغییر حکومت است که اخر سر منجر به دگر گونی ساختهای حکومتی و در مواردی خاص منجر به رخداد پدیده ای به نام انقلاب می شود.

نظر به اینکه نافرمانی مدنی یکی از عناصر تاثیر پذیر بر فرهنگ سیاسی اجتماعی معاصر جهان است. سعی بر آن است که به واکاوی علمی این پدیده از منظر جامعه شناسی سیاسی بپردازیم.

تعبیر نافرمانی مدنی برای اولین بار توسط دیوید هانری ثورو در آمریکای قرن نوزده در مقاله ای به این عنوان نگاشته شد. در ابتدای امر این نقطه روشن می نماید که نافرمانی مدنی وسیله ای برای انقلاب به معنی براندازی نیست اما ابزاری صلح آمیز و محدود کننده قدرت بی حد و حصر ماشین حکومتی به منظور عادلانه کردن آن است که به تعبیر ثورو این به معنای یک انقلاب واقعی است.

نیست ولی افرادی که دست به نافرمانی مدنی می زند باید پیامدهای کیفری،قانونی آنرا پذیرا باشد اقدام به نافرمانی مدنی، فراخوانی خطاب به شهروندان است اگر نافرمانی مدنی از طرف اقلیت کوچکی صورت گیرد باید دارای فشار تحمل ناپذیری بر روی اکثیریت حاکم باشد. این امر روشن می سازد که ثورو اهمیت فوق العاده برای فردیت قائل بوده تا آنجا که او چنین فردیت را بنیاد توجیه نافرمانی مدنی ارزیابی میکند.نافرمانی مدنی امری منفعل نیست،هدف بی درنگ آن گذاشتن چوب لای چرخ حاکمیت است پس ضد اصطکاک است و هدف نهایی آن تحلیل بردن مصلحت گرایی به کمک معرفی و عرضه قانون اخلاقی به عنوان ملاکی برتر از عقل و اقتدار اجتماعی است هنگامی که قانون اخلاقی تکیه گاه رفتارمی شود اهرم ناچیز اقدام انفرادی در جامعه نیز به مثابه ابزاری با نیروی ماورایی است. خودداری دیوید ثورو به عنوان تئوریسین جنبش نافرمانی مدنی از پرداخت مالیات به دولت احتمالا بی فایده مینمود. اما انتشار مقالات وی در خصوص توجیه اهداف و اصول رفتار خود در مورد نافرمانی مدنی نتایجی غیر قابل پیشبینی داشت، جنبش کارگری انگلیس، جنبش آزادیخواهانه سیاه پوستان آمریکا به رهبری مارتین لوتر کینگ و سایتاگراهای گاندی از جمله معروفترین جنبش های الهام گرفته از نافرمانی مدنی هستند.

نافرمانی مدنی در هندوستان در استعمار بریتانیا :

نافرمانی مدنی مورد نظر ثورو بعدها به زندگی و آثار فردی کسی راه یافت که ایده مقاومت مسالمت آمیز اصل عدم زور را در نیمه اول قرن بیستم با اقداماتی در آفریقای جنوبی و مبارزه رهایی بخش در شبه قاره هند گره زد. این مرد مهاتما گاندی بنیانگذار هند نوین است. توماس لاکر که در مورد نا فرمانی و دیدگاه های گاندی

با گونه ای از الطفات مواجهیم، بویژه جایی که گاندی این مفهوم را به معنای مقاومتی انقلابی بکار می برد ، اما اهمیت کار گاندی در این است که نافرمانی مدنی را برای نخستین بار در برابر یک قدرت استعماری به نام بریتانیا به کار گرفته است.

جنبش سیاه پوستان امریکایی :

از جنبش سیاه پوستان آمریکایی برای تساوی حقوق علیه سیاست تبعیض نژادی در این کشور سابقه ای طولانی دارد. در تاریخ اول دسامبر 1966 حادثه ای در شهر مونتاگری ایالات آلاباما به جرقه ای برای ایجاد یک جنبش گسترده نافرمانی مدنی تبدیل شد. در این روز خانمی سیاه پوست در اتوبوس بر روی صندلی سفیدپوستها نشست که با برخورد شدید راننده اتوبوس همراه بود این حادثه به چنین اعتراضی گسترده ای در آلاباما منجر گردید. کشیش جوانی به نام مارتین لوتر کینگ بعدها به یکی از رهبران مبارز برای آزادی سیاهان آمریکا تبدیل شد، در راس صف های اعتراضات بود و با اعلام تحریم حمل و نقل سیاهان با اتوبوس – مترو قطار هماپیما و ... سرانجام این قانون پس از یک سال و با اعمال فشار صریح و با روش نافرمانی مدنی لغو شد.

در انتهای بحث باید تصریح کرد که نافرمانی مدنی مفهوم پیچیده و چند سویه در فرهنگ سیاسی غرب است. درتبیین مفهومی این پدیده می توان گفت نافرمانی مدنی اقدامی با انگیزه سیاسی – اخلاقی – علنی و مسالمت آمیز برای اعتراض نسبت به قوای دولتی است که حداقل از منظر چگونگی او نقض قانون مشخص را به همراه دارد با چنین ترکیبی از سنجیدارهای گوناگون نافرمانی مدنی می توان مرز روشنی میان آن با سایر اقدامات قانون شکنانه عادی ، پنهان کارانه، خشونت آمیز ، انقلابی و براندازانه کشید.


برچسب ها: نافرمانی مدنی ، رحمان محمود حسن ،